 |
Katedra i Klinika Neurochirurgii i Neurotraumatologii Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
|
 |
|
|
Katedra i Klinika Neurochirurgii i Neurotraumatologii Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
|
|
Urazy czaszkowo-mózgowe
Urazem czaszkowo-mózgowym zwykle określa się uszkodzenie powłok miękkich czaszki, kości czaszki i/lub jej zawartości (mózgowie, nerwy czaszkowe, opony mózgowo-rdzeniowe). Urazy czaszkowo-mózgowe występują w ilości 200-300/100 tysięcy osób rocznie, w tym lekkie stanowią 15-20%, a ciężkie 80-85%. W 50% przypadków współistnieją z urazami innych okolic ciała.
Ze względu na rodzaj urazu, jak i jego następstwa, dzielimy urazy czaszkowo-mózgowe na pierwotne i wtórne. W bardzo krótkim czasie działania sił destrukcyjnych mózg ulega urazowi pierwotnemu. Objawy kliniczne są zależne od wielkości tych sił, miejsca działania i rozległości. Występują bezpośrednio po zadziałaniu urazu, a wraz z upływem czasu pozostają trwałe lub zmniejszają się. W pierwotnym urazie objawy kliniczne nie nasilają się. Nie istnieją sposoby ograniczenia ciężkości pierwotnego urazu mózgu. Można to uczynić tylko pośrednio, poprzez działania prewencyjne (np. znak ograniczenia prędkości, noszenie kasków ochronnych).
Uraz wtórny mózgu spowodowany jest powikłaniami urazu pierwotnego lub też niewydolnością innych narządów, a szczególnie układów oddechowego i sercowo-naczyniowego. Uraz wtórny ma początek opóźniony. Opóźnienie może być w ciągu sekund lub minut (np. niedokrwienie mózgu z powodu wstrząsu krwotocznego). Kliniczne następstwa wtórnego urazu mózgu mają nie tylko opóźniony początek, ale i tendencję do nasilania. Oznacza to, że pojawienie się i/lub nasilenie ubytkowych objawów neurologicznych jest zawsze skutkiem wtórnych uszkodzeń.
Ciężkość urazu czaszkowo-mózgowego, zarówno pierwotnego jak i wtórnego, rozciąga się od całkowicie odwracalnych do nieodwracalnych zaburzeń czynności mózgu, które powodują trwałe inwalidztwo, a nawet śmierć. Komórki mózgu, które doznały nieodwracalnego uszkodzenia, zostają całkowicie zniszczone.
Pierwotny uraz czaszkowo-mózgowy:
obrażenia powłok miękkich i kości czaszki - otarcia skóry, rany, stłuczenia, krwiaki podskórny i podczepcowy, złamania kości czaszki (ryc. 1, 2), płynotoki, urazy nerwów czaszkowych,
obrażenia mózgu - wstrząśnienie mózgu, stłuczenie mózgu (ryc. 3), rozlany uraz aksonalny nazywany niekiedy stłuczeniem pnia mózgu, rany drążące mózgu, pourazowa przetoka szyjno-jamista.
 ryc. 1 wgłobienie kości czaszki - badanie KT |
 ryc. 2 wgłobienie kości czaszki - badanie KT tzw. "okno kostne" |
|
|
Wtórny uraz czaszkowo-mózgowy:
obrzęk mózgu,
obrzmienie mózgu,
krwiaki śródczaszkowe - śródmózgowy (ryc. 4), nadtwardówkowy (ryc. 5), podtwardówkowy - ostry (ryc. 6), podostry i przewlekły (ryc. 7).
 ryc. 4 krwiak śródmózgowy |
 ryc. 5 krwiak nadtwardówkowy |
 ryc. 6 ostry krwiak podtwardówkowy |
 ryc. 7 przewlekły krwiak podtwardówkowy |
Leczenie urazu czaszkowo-mózgowego zależy od jego rodzaju i może być zachowawcze lub operacyjne. Najczęściej operowane są krwiaki wewnątrzczaszkowe, a szczególnie nad- i podtwardówkowe, rzadziej śródmózgowe.
